Loftslag, sjálfbærni og umhverfislegt almannavirði

Hvers vegna þetta skiptir máli fyrir almannavirði

Sérhver opinber aðili situr nú innan tveggja skarast skuldbindinga sem togast á um sömu fjárlagalínuna. Önnur er gagnvart fólkinu sem kaus hann, fjármagnar hann eða er undir stjórn hans á þessu ári, en brýnar þarfir þess eru sýnilegar og pólitískt afdrifaríkar. Hin er gagnvart framtíðarþýði – sumt þegar á lífi sem börn, sumt ófætt – en hagsmunir þess eru raunverulegir en byggingarlega ófærir um að keppa í samráði þessa árs eða útgjaldayfirferð. Loftslagsbreytingar eru skarpasta útgáfa þessa vandamáls sem opinber stjórnandi mun mæta, því kostnaður aðgerðaleysis safnast upp á tímaskala sem er lengri en nokkur ein stjórn, á meðan kostnaður aðgerða lendir núna, á fjárlögum sem eru þegar umdeild.

Hagfræðingurinn Nicholas Stern fangaði ósamhverfuna skýrt í áhrifamikilli úttekt sinni frá 2006 fyrir bresku ríkisstjórnina: efnahagslegur og mannlegur kostnaður óhindraðra loftslagsbreytinga myndi að lokum gnæfa yfir kostnaðinn við að koma í veg fyrir þær, en samt þarf að heimila forvarnaútgjöldin af ákvörðunaraðilum sem munu að mestu ekki lifa til að sjá versta óbreytta atburðarás forðað (sjá Stern Review, rætt nánar hér að neðan). Kenningin um almannavirði er til einmitt til að gefa ákvörðunaraðilum orðfæri fyrir skuldbindingar sem eru raunverulegar en ekki framfylgdar af neinu markaðsverði eða atkvæði núverandi kjósanda, sem er ástæða þess að þetta viðfangsefni lítur á loftslags- og umhverfisspurningar sem kjarnaspurningar almannavirðis frekar en sérfræðiviðbót fyrir umhverfisráðuneyti ein.

Þetta viðfangsefni aðgreinir þrjú ólík en tengd vandamál sem opinberir leiðtogar blanda reglulega saman. Fyrsta er loftslagsmildun (climate change mitigation) – að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda sem veldur hlýnun – sem hegðar sér hagfræðilega eins og hrein hnattræn almannagæði: minni losun eins lands gagnast andrúmslofti alls hnattarins, hver sem lagði hana til, og ekkert land er hægt að útiloka frá ávinningnum eða þvinga til að greiða sinn hlut (sjá Viðfangsefni 1.4 — Almannagæði, verðleikagæði og margbreytileiki gilda fyrir undirliggjandi flokkun). Annað er loftslagsaðlögun (climate change adaptation) – að laga innviði, þjónustu og hegðun að breyttu loftslagi sem er þegar að hluta læst inni – sem er langtum staðbundnara: sjóvarnargarður ver tiltekna strandlengju, og kostnaður og ávinningur hans lendir að mestu innan marka eins lögsagnarumdæmis. Þriðja er reikningsvandamálið undir báðum: hvernig má koma virði náttúrukerfa – skóga sem geyma kolefni, votlenda sem taka við flóðum, jarðvegs sem ræktar mat – inn í ákvarðanir sem hafa sögulega aðeins vegið fjárhagslegt og, nýlegar, félagslegt virði. Að flækja þessi þrjú vandamál saman er ein algengasta ástæða þess að loftslagsstefna stöðvast: sveitarfélag sem fjármagnar aðeins aðlögun því mildun finnst vera verk einhvers annars er ekki að taka ákvörðun svo mikið sem að forðast eina.

Lykilhugtök

Loftslagsmildun, einnig kölluð kolefnislosun, er aðgerð til að takmarka gróðurhúsalofttegundir sem berast í andrúmsloftið, hvort sem er með því að skera losun við upptök (endurnýjanleg orka, skilvirkni, rafvæðing) eða með því að auka upptöku (skógrækt, kolefnisföngun). Þar sem andrúmsloftið blandast hnattrænt skilar tonn af koltvísýringi sem forðast er í einu landi sama loftslagsávinningi hvar sem það var forðast, sem er það sem gerir mildun að kennslubókardæminu um hnattræn almannagæði: ókeppnisleg og virkni ónútilokanleg, þar sem ekkert land er hægt að loka úti frá stöðugu loftslagi sem það greiddi ekki fyrir að tryggja. Sú samsetning framleiðir laumufarþegahvatann sem lýst er í Viðfangsefni 1.4 — Almannagæði, verðleikagæði og margbreytileiki gilda á skala plánetunnar, og er miðlæga ástæðan fyrir því að mildun hefur reynst svo mikið erfiðari að semja um sameiginlega en aðlögun, en ávinningur hennar er að mestu fangaður af þeim sem greiðir fyrir hana.

Loftslagsaðlögun er ferlið að laga sig að áhrifum loftslagsbreytinga, bæði þegar orðnum og væntum, yfir fjóra breiða flokka: innviðalega (flóðavarnir, kælimiðstöðvar), stofnanalega (byggingarreglur, snemmviðvörunarkerfi), hegðunarlega (breyttar búskapar- eða vatnsnotkunarvenjur) og náttúrubyggða (endurheimt votlendi, trjáþekja í borgum). Ólíkt mildun er aðlögun verulega útilokanleg og keppnisleg – flóðavörn verndar bæinn að baki sér, ekki næsta kafla strandlengjunnar – sem gerir hana aðallega að staðbundinni og landsbundinni almannavirðisspurningu, náskylda en ekki eins og seigluáætlanagerðina í Viðfangsefni 3.12 — Krísu-, neyðar- og seiglustjórnun. Þetta tvennt skarast því bæði snúast um getu skipulagsheildar til að taka við og jafna sig á áföllum, en aðlögun snýst sérstaklega um breytta loftslagsgrunnlínu, á meðan seiglustjórnun nær yfir fyllra svið áfalla, þar á meðal óskyld loftslagi.

Jafnræði milli kynslóða er meginreglan um sanngirni milli kynslóða. Það skiptir máli hér því nánast sérhver afdrifarík loftslagsákvörðun skiptir kostnaði í dag fyrir ávinning áratugum síðar, og hvernig sú skipting er metin veltur mjög á samfélagslega afvöxtunarhlutfallinu sem notað er til að bera saman núverandi og framtíðarvirði, þróað til fulls í Viðfangsefni 2.2 — Þjóðhagsleg kostnaðar- og ábatagreining og hagkvæmnigreining. Hærra hlutfall minnkar núverandi vægi fjarlægs ávinnings, sem getur látið mildunaráætlun líta út sem lélegt virði jafnvel þegar endanlegur ávinningur hennar er gífurlegur; lægra hlutfall gefur velferð komandi kynslóða nær jafnri stöðu við nútíðina, á kostnað þess að láta fleiri áætlanir líta dýrar út í dag. Ákvörðun Stern-úttektarinnar um að nota áberandi lágt afvöxtunarhlutfall fyrir loftslagsstefnu er enn ein umdeildasta opinbera beiting afvöxtunar í opinberri hagfræði, einmitt því val á hlutfalli er gildismat um jafnræði milli kynslóða klætt sem tæknileg færibreyta.

Náttúruauður (natural capital) er forði náttúruauðlinda heimsins – jarðfræði, jarðvegur, loft, vatn og allar lifandi verur – meðhöndlaður, með hliðstæðu við fjárhagslegt fjármagn, sem eign sem gefur flæði virðis yfir tíma. Það flæði samanstendur af vistkerfisþjónustu (ecosystem services): ávinningi sem menn hafa af vistkerfum, frá framleiðsluþjónustu eins og timbri og fiskveiðum, gegnum stýriþjónustu eins og flóðastjórnun og kolefnisgeymslu, til menningarlegrar þjónustu eins og útivistar. Náttúruauðsreikningsskil reyna að mæla þessa forða og flæði í hugtökum sem sitja við hlið fjárhagslegra og félagslegra reikninga, með ramma eins og Umhverfis- og efnahagsreikningskerfi Sameinuðu þjóðanna (SEEA) og áætlun Alþjóðabankans Changing Wealth of Nations, svo flóðavarnavirði votlendis geti upplýst fjárlagaákvörðun á sama hátt og virði fjárhagslegrar eignar gerir nú þegar. Þetta er enn að þróast sem fræðigrein miðað við aldalangrar starfsvenju fjárhagsreikningsskila: raunverulega gagnlegt og þroskast hratt, en ekki enn fullkomlega útkljáð.

Samfélagslegur kostnaður kolefnis (social cost of carbon) tengir náttúruauð, afvöxtun og kostnaðar- og ábatagreiningu í einni tölu: mat, venjulega gefið upp í peningum á hvert tonn, á efnahagslegum skaða sem fylgir losun eins viðbótartonns af koltvísýringi, notað eins og Viðfangsefni 2.2 — Þjóðhagsleg kostnaðar- og ábatagreining og hagkvæmnigreining notar skuggaverð fyrir önnur gæði utan markaðar. Það er einstaklega næmt fyrir afvöxtunarhlutfallinu sem valið er, þar sem mest af skaða hvers tonns lendir áratugum í framtíðinni.

Þrjár stofnanir festa hnattræna byggingu í kringum þessi hugtök. Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar (IPCC), stofnun Sameinuðu þjóðanna, metur og dregur saman birt vísindi loftslagsbreytinga fyrir stefnumótendur án þess að stunda eigin frumrannsóknir. Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (UNFCCC) er sáttmálaferlið þar sem lönd semja um sameiginlegar loftslagsaðgerðir, og Parísarsamningurinn, samþykktur undir honum árið 2015, er núgildandi lagarammi sem skuldbindur aðila til að halda hlýnun vel undir tveimur gráðum á Celsíus yfir iðnbyltingargildum, sótt með landsákvörðuðum framlögum sem hvert land setur og styrkir reglulega. Samhliða mildun og aðlögun viðurkenna samningamenn í auknum mæli þriðja flokk, tap og tjón (loss and damage): leifaskaða sem á sér stað eftir að mildun hefur ekki komið í veg fyrir breytingu og aðlögun hefur ekki, eða ekki getað, tekið við henni, sem vekur eigin jafnræðisspurningar um hver ber kostnað sem hvorki forvarnir né aðlögun forðuðu.

Bestu starfsvenjur

1. Aðgreindu mildunarspurninguna frá aðlögunarspurningunni í hverju stefnuskjali. Mildun er framlag til hnattrænna almannagæða þar sem staðbundinn ávinningur er dreifður (sjá Viðfangsefni 1.4 — Almannagæði, verðleikagæði og margbreytileiki gilda); aðlögun verndar tiltekna, staðbundna eign eða þýði. Fjármögnun og stjórnarhættir eru gjörólík milli þeirra, og að sameina þau í eina „loftslagsstefnu“-línu skilur reglulega annað eftir undirmannað.
2. Tilgreindu afvöxtunarhlutfallið sem notað er í hverju loftslagsmati, og hver valdi það. Birtu hlutfallið, uppruna þess og næmisgreiningu sem sýnir hvernig tillagan breytist við lægra og hærra hlutfall (sjá Viðfangsefni 2.2 — Þjóðhagsleg kostnaðar- og ábatagreining og hagkvæmnigreining).
3. Líttu á aðlögun sem seiglufjárfestingu með eigin stjórnarhætti, ekki undirmengi neyðarviðbragða. Aðlögun deilir tækjum með seiglustjórnuninni í Viðfangsefni 3.12 — Krísu-, neyðar- og seiglustjórnun, en þarfnast fastrar, fjölára áætlunar frekar en kreppuknúinni, þar sem áhættur byggjast upp yfir áratugi.
4. Byrjaðu náttúruauðsskrá fyrir helstu land- og vatnseignir þínar, jafnvel ófullkomna. Fyrsta úttekt á skógum, votlendi og grænum svæðum sem skipulagsheild á, með eigindlegri athugasemd um vistkerfisþjónustu hverrar eignar, er gagnlegri en að bíða eftir fullkomnu peningalegu verðmati.
5. Láttu ekki eina tölu um samfélagslegan kostnað kolefnis standa fyrir öll loftslagsrökin. Talan er lögmæt og gagnleg, en næmi hennar fyrir afvöxtunarhlutfallinu þýðir að ákvörðun sem stenst aðeins kostnaðar- og ábatapróf vegna hagstæðs hlutfallsvals verðskuldar aukna rýni, ekki sjálfvirkt samþykki.
6. Greindu frá loftslagsáhættu í sömu lotu og fjárhagsáhættu, ekki sem árlegum viðauka sem enginn les. Gefðu eðlisfræðilegri loftslagsáhættu – flóði, hita, þurrki, stormútsetningu – sama fasta yfirferðartakt og fjárhags- og netáhættu, sem nær til sama stjórnarháttavettvangs með sömu alvöru.
7. Nefndu málamiðlunina milli kynslóða skýrt í viðskiptarökum með löng tímahorn. Þar sem ákvörðun leggur kostnað á núverandi kynslóð fyrir ávinning til komandi, eða öfugt, segðu þá málamiðlun á einföldu máli frekar en að láta hana fela sig innan órannsakaðs afvöxtunarhlutfalls.
8. Byggðu aðlögunaráætlanir í kringum berskjölduðustu þýðin fyrst, ekki verðmætustu eignirnar fyrst. Hrein eignavirðisvigtuð áætlun verndar efnaðri svæði á undan fátækari, því eignavirði eru hærri þar; vigtaðu berskjöldun og útsetningu skýrt þegar fjárfesting er röðuð.
9. Samræmdu mildunarskuldbindingar lóðrétt, frá staðbundnum loforðum til landsákvarðaðra framlaga. Staðbundið núlllosunarmarkmið er aðeins trúverðugt ef það sættist við Parísarsamningsskuldbindingar landsstjórnarinnar; birtu hvernig staðbundin markmið leggjast saman, frekar en að setja þau í einangrun.
10. Greindu forðað tap og tjón frá aðlögunarárangri í eigin skýrslugjöf. Fjármögnun taps og tjóns bætir skaða sem varð þrátt fyrir mildun og aðlögun; að blanda því saman við aðlögunarfjárlagalínu vanmetur hversu mikið af vernd brást í raun.
11. Prófaðu náttúruauðsreikningsskil á einum eignaflokki áður en útfært er um alla skipulagsheildina. Veldu afmarkað tilvik – eitt vatnasvið eða net grænna svæða – til að læra hagnýt mörk aðferðarinnar áður en skuldbundið er til fulls náttúruauðsefnahagsreiknings.
12. Endurskoðaðu loftslagsforsendur á föstum hring, ekki aðeins eftir kreppu. Losunarferlar og niðurstöður IPCC-mata uppfærast reglulega; tímasettu yfirferð forsendnanna að baki helstu áætlunum frekar en að bíða eftir að flóð eða hitabylgja neyði fram spurninguna.

Spurningar til að ræða með teyminu

Hvaða afvöxtunarhlutfall liggur að baki langtíma loftslagsákvörðunum okkar, og gætum við varið það fyrir fólkinu sem það skaðar? Nánast sérhver umtalsverð mildunar- eða aðlögunarákvörðun felur í sér afvöxtunarhlutfall sem ákvarðar hversu mikið vægi velferð komandi kynslóða fær miðað við núverandi kynslóð. Spyrjið hvaðan hlutfall skipulagsheildar ykkar kom – fengin leiðbeining, vísvitandi sett fyrir loftslagsstarf eða aldrei í raun ákveðið. Ræðið hvað gerist við aðalloftslagsviðskiptarök ykkar við marktækt lægra hlutfall, nærri núll hreinu tímaforgangsröðuninni sem Stern-úttektin notaði, eða hærra, hefðbundið innviðahlutfall. Ef röðunin snýst við undir sennilegum valkosti er sá óstöðugleiki eitthvað sem umboðsumhverfi ykkar þarf að sjá (sjá Viðfangsefni 2.2 — Þjóðhagsleg kostnaðar- og ábatagreining og hagkvæmnigreining).

Erum við að fjármagna mildun eins og hún væri verk einhvers annars, því ávinningur hennar er dreifður og hnattrænn? Staða mildunar sem hnattrænna almannagæða þýðir að framlag hverrar einnar skipulagsheildar skilar aðeins örlitlum, dreifðum hluta af ávinningi aftur til hennar sjálfrar, sem skapar raunverulega freistingu til að fjárfesta of lítið og láta aðra bera kostnaðinn. Gangið í gegnum skuldbindingar ykkar og spyrjið heiðarlega hvort þær passi við sanngjarnt framlag ykkar til sameiginlegs hnattræns átaks, eða aðeins það sem lítur varnarhæft út gegn sambærilegum jafningjum. Ræðið hvernig trúverðugt, frekar en aðeins sambærilegt, metnaðarstig lítur út fyrir skipulagsheild af ykkar stærð (sjá Viðfangsefni 1.4 — Almannagæði, verðleikagæði og margbreytileiki gilda).

Hvers berskjöldun, ekki hvers eignir, knýr aðlögunarforgangsmál okkar? Aðlögunaráætlun byggð í kringum vernd verðmætustu eigna mun kerfisbundið hygla efnaðri svæðum, því þar safnast eignavirði saman, og skilur fátækari, útsettari þýði eftir vanvernduð. Yfirfarið núverandi eða drög að röðun ykkar og spyrjið hvaða vægi, ef nokkurt, hún gefur félagslegri berskjöldun frekar en eignavirði einu. Ræðið hver yrði fyrstur og síðastur til að fá vernd undir núverandi áætlun, og hvort sú röð er varnarhæf opinberlega.

Vitum við hvaða náttúruauð við berum ábyrgð á, og hvað hann gerir fyrir okkur? Flestar skipulagsheildir sem eiga eða hafa áhrif á land, vatn eða græna innviði hafa aldrei birgðaskráð vistkerfisþjónustuna sem þær eignir veita, frá flóðadempun til kolefnisgeymslu. Ræðið hvað fyrsta náttúruauðsskrá þyrfti að ná yfir, hver ætti hana og hvaða ákvörðun hún myndi upplýsa þegar hún er smíðuð – skrá sem enginn notar er ekki þess virði að smíða. Íhugið að byrja á einum afmörkuðum eignaflokki frekar en yfirgripsmiklu verðmati strax.

Hvernig meðhöndlum við muninn á aðlögun sem virkaði og tapi og tjóni sem þýðir að hún gerði það ekki? Aðlögun og tap og tjón geta litið svipað út í fjárlagalínu, en þau merkja mjög ólíkt um hversu vel undirbúin skipulagsheild var í raun. Ræðið hvort skýrslugjöf ykkar greinir „við aðlöguðumst með góðum árangri“ frá „skaði varð sem aðlögun okkar kom ekki í veg fyrir, og við erum nú að jafna okkur á“, og hvað það myndi taka að gera þann mun sýnilegan stjórnarvettvangi ykkar frekar en blandað saman í eina heild.

Hvenær uppfærðum við síðast loftslagsforsendurnar að baki helstu langtímaáætlunum okkar, og gegn hvaða sönnunargögnum? Losunarferlar, hættuspár og vísindamötin að baki þeim breytast með tímanum, og áætlun byggð á eldri forsendum gæti þegar verið verulega úrelt. Greinið helstu langtímaáætlanir – innviði, landnýtingu, flóðavarnir, þjónustusamfellu – sem hvíla á loftslagsforsendu, og athugið hvenær hver var síðast prófuð gegn núverandi sönnunargögnum, þar á meðal nýjustu matslotu Milliríkjanefndar um loftslagsbreytingar. Komið ykkur saman um hver á þann yfirferðarhring, svo áætlanir úreldist ekki sjálfgefið.

Í reynd: dæmi um almannavirði

Lítum á skálduð árósasvæði, Meridian Delta Authority, svæðisbundinn opinberan aðila ábyrgan fyrir flóðavörnum og landnýtingarskipulagi yfir láglent landbúnaðar- og þéttbýlissvæði sem þrjár ár renna um. Árum saman hafði fjárfestingaráætlun þess raðað verkefnum á eitt hlutfall ábata og kostnaðar, reiknað á staðlaða innviðaafvöxtunarhlutfalli svæðisins, erfðu óbreyttu frá áratugargömlu landssniðmáti ríkissjóðs hannað fyrir vegagerðarmat.

Undir þeirri röðun fékk hörð flóðamúr kringum stærsta bæ svæðisins stöðugt hærri einkunn en keppandi tillaga um að endurheimta 600 hektara votlendis ofar í vatnasviðinu sem myndi hægja á og geyma flóðavatn náttúrulega um leið og það batt kolefni og studdi fiskveiðar. Ávinningur múrsins kom nánast strax eftir byggingu og var metinn með vel rótgrónum eigna- og innviðamatsaðferðum. Ávinningur votlendisins byggðist upp yfir áratug eftir því sem gróður þroskaðist, og umtalsverður hluti hans – kolefnisgeymsla, líffræðileg fjölbreytni, langtíma seigla flæðislétta – hafði aldrei verið verðlagður, því yfirvaldið hafði enga náttúruauðsreikningsskilastarfsvenju og skildi þann ávinning einfaldlega eftir úr summunni frekar en að gefa honum gildið núll, sem hljóðlega vanmat rök votlendiskostsins án þess að nokkur ákvæði það.

Nýráðinn stefnustjóri spurði það sem hefðbundna matið hafði aldrei svarað sérstaklega: hvaða afvöxtunarhlutfall var í raun viðeigandi fyrir ákvörðun þar sem ávinningur myndi ná yfir að minnsta kosti fimmtíu ár, og hvernig myndu rök votlendiskostsins líta út ef vistkerfisþjónusta þess væri metin frekar en hljóðlega meðhöndluð sem einskis virði. Í samvinnu við umhverfishagfræðing framleiddi teymið fyrsta náttúruauðsmat fyrir votlendið, byggt á birtum yfirfærslugildum fyrir sambærilegar endurheimtaráætlanir flæðislétta, skýrt merkt sem mat með breiðu sennilegu bili. Þau keyrðu líka matið aftur á lægra afvöxtunarhlutfalli sem endurspeglaði eigin fjölára flóðaáhættusjóndeildarhring svæðisins, og greindu frá báðum röðunum hlið við hlið frekar en að velja eina og fela hina.

Undir upprunalegu forsendunum vann harði múrinn enn þægilega. Undir endurskoðuðu forsendunum voru kostirnir tveir nógu nálægt hvor öðrum til að valið gat ekki lengur verið sett fram sem einföld skilvirknisúrskurður, og varð raunverulegt dómgreindarmál fyrir stjórn yfirvaldsins, sem vó líka að votlendisáætlunin byggði langtímaseiglu sem múrinn einn gerði ekki, á meðan múrinn verndaði bæjarmiðjuna hraðar en gerði ekkert fyrir landbúnaðarlandið ofar. Stjórnin valdi blending: minni hörð varnaráætlun fyrir bæjarmiðjuna, fjármögnuð á eigin verðleikum, ásamt áfangaskiptri endurheimt votlendis fjármagnaðri að hluta með landsstyrk til vistkerfisendurheimtar og að hluta með því að telja kolefnisgeymslu þess til eigin mildunarmarkmiðs yfirvaldsins. Frásögn stefnustjórans af atvikinu var bein: upprunalega matið var ekki óheiðarlegt, en það hafði hljóðlega verið að taka gildismat – um afvöxtun og um hvað telst ávinningur yfirleitt – sem enginn í herberginu hafði í raun valið að taka.

Fjögur geirasjónarhorn

Sveitarfélög

Sveitarfélög og svæðisyfirvöld bera mestan hagnýtan hluta af aðlögunarbyrðinni, því flóðavarnir, borgarhitastjórn, vatnsöryggi og staðbundið landnýtingarskipulag eru yfirleitt staðbundin eða svæðisbundin verksvið, náið bundin við seiglustarfið í Viðfangsefni 3.12 — Krísu-, neyðar- og seiglustjórnun. Sérstök áskorun þeirra er fjárfestingarskali gegn áhættuskala: eitt sveitarfélag stendur oft frammi fyrir flóða- eða hitaáhættu nógu stórri til að krefjast lands- eða fjölþjóðlegrar samfjármögnunar, og afvöxtunarhlutfall þess og matsaðferð eru oft fengin að láni úr landsleiðbeiningum sem ekki voru hannaðar með fjölára staðbundnum aðlögunarsjóndeildarhring í huga.

Ríkisvald

Landsstjórnir setja mildunarskuldbindingarnar sem mynda framlag lands til Parísarsamningsins, halda á ráðandi leiðbeiningum um afvöxtunarhlutfall sem svæðis- og staðbundið mat erfir (sjá Viðfangsefni 2.2 — Þjóðhagsleg kostnaðar- og ábatagreining og hagkvæmnigreining), og gera í auknum mæli tilraunir með náttúruauðsreikningsskil á stigi landsreikninga, í kjölfar ramma eins og Umhverfis- og efnahagsreikningskerfis Sameinuðu þjóðanna. Miðlæga spennan þeirra er milli alþjóðlegra loftslagsskuldbindinga sem samið er um hratt á fjölþjóðlegum vettvangi og innlends stjórnmálahagkerfis um hver ber nærliggjandi kostnað við að uppfylla þær.

Félagageirinn og félagasamtök

Félagasamtök og frjáls félagasamtök (NGO) afhenda oft aðlögun á vettvangi í samfélögum sem síst geta sjálffjármagnað hana – samfélagsflóðaviðbúnað, hitaþolið skjól, loftslagssnjallan landbúnaðarráðgjöf – og tala fyrir tapi og tjóni og loftslagsréttlætiskröfum fyrir hönd þýða með litla formlega rödd í lands- eða fjölþjóðlegum samningaviðræðum. Lögmæti þeirra á þessu sviði hvílir á nálægð við samfélög sem verða fyrir áhrifum og tilgangstrúverðugleika frekar en formlegu valdi, sem þýðir að verðmætasta framlag þeirra er oft að nefna berskjöldun eða óréttlæti sem ríkismat, byggt í kringum samanlögð hlutföll ábata og kostnaðar, myndi annars ekki draga fram.

Fjölþjóðlegt og alþjóðlegt

Mildun er skólabókardæmið um raunverulega hnattræn almannagæði sem rædd eru í Viðfangsefni 1.4 — Almannagæði, verðleikagæði og margbreytileiki gilda, sem er ástæða þess að Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar, ferli Rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og Parísarsamningurinn eru til: til að samhæfa sameiginlegt aðgerðavandamál sem ekkert eitt ríki getur leyst einhliða og sem skilur hvert ríki eftir með hvata til að láta aðra bregðast við fyrst. Fjölþjóðlegar þróunarstofnanir, þar á meðal Alþjóðabankinn, eru líka helstu drifkraftar staðlaðra náttúruauðsreikningsskila yfir lönd á mjög ólíkum tekju- og gagnagetustigum, og mótunar vaxandi fjármögnunarbyggingar taps og tjóns milli hærri og lægri losunarlanda.

Algeng mistök

• Fengna afvöxtunarhlutfallið. Loftslags- og innviðamöt erfa reglulega afvöxtunarhlutfall hannað fyrir skammtímaverkefni vega eða bygginga, sem kerfisbundið vanmetur langtímaávinning mildunar og aðlögunar án þess að nokkur ákveði vísvitandi að komandi kynslóðir ættu að vega minna.
• Mildun sem ábyrgð einhvers annars. Þar sem ávinningur mildunar er dreifður og hnattrænn fjárfesta einstakar skipulagsheildir of lítið miðað við sanngjarnan hlut sinn, og álykta óbeint að lítið, staðbundið framlag til plánetuvandamáls sé ekki staðbundins kostnaðar virði – útreikningur sem lítur skynsamlegur út fyrir hvern einn aðila en er sameiginlega eyðileggjandi ef sérhver aðili gerir hann.
• Aðlögun röðuð eftir eignavirði, ekki berskjöldun. Að vernda dýrasta eignina fyrst, frekar en berskjölduðustu þýðin fyrst, endurskapar hljóðlega fyrirliggjandi ójöfnuð undir merkjum skilvirkrar auðlindaúthlutunar.
• Þögult núllvirði náttúruauðs. Að skilja vistkerfisþjónustu út úr mati því hún hefur ekki verið metin til fjár er ekki hlutlaust; það jafngildir að gefa henni gildið núll, sem byggingarlega kemur náttúrubyggðum kostum í óhag gegn hefðbundnum innviðum í hvert sinn, án þess að það val sé nokkurn tímann sagt eða varið.
• Að blanda tapi og tjóni saman við aðlögunarútgjöld. Að greina frá bótum fyrir skaða sem aðlögun kom ekki í veg fyrir eins og hann væri sönnun þess að aðlögun virki hylur hversu mikið af vernd brást í raun og tefur uppgjörið við hvað meiri forvarnir hefðu kostað.
• Strönduð áætlanir byggðar á úreltum forsendum. Fjölára innviða- og landnýtingaráætlanir byggðar á losunar- eða sjávarborðsforsendum sem eru árum úreltar verða hljóðlega að byrði, því enginn á verkið að athuga hvort undirliggjandi loftslagsvísindi hafi hreyfst síðan áætlunin var samþykkt.

Þroskalíkan

Gátlisti

• Mildun og aðlögun eru fjárlagagerð, stýrð og greint frá sem aðgreindar áætlanir, ekki ein óaðgreind loftslagslína.
• Afvöxtunarhlutfallið sem notað er í hvaða loftslagsmati sem er er tilgreint, heimildabundið og næmisprófað gegn að minnsta kosti einu öðru hlutfalli.
• Málamiðlanir milli kynslóða í langtímaákvörðunum eru nefndar skýrt fyrir umboðsaðilann, ekki grafnar í tæknilegum viðauka.
• Náttúruauðsskrá er til, jafnvel í fyrstu-yfirferðar mynd, fyrir helstu land- og vatnseignir sem skipulagsheildin á eða hefur áhrif á.
• Vistkerfisþjónusta sem skilin er út úr peningalegu mati er flaggað sem útilokuð, ekki þegjandi metin á núll.
• Aðlögunarfjárfesting er röðuð með skýru vægi gefnu félagslegri berskjöldun, ekki eignavirði einu.
• Útgjöld vegna taps og tjóns eru greint frá sérstaklega frá, og ekki talin sem, aðlögunarárangur.
• Staðbundnar mildunarskuldbindingar eru sættar við landsákvörðuð framlög landsins undir Parísarsamningnum.
• Loftslagsforsendur að baki helstu langtímaáætlunum eru yfirfarnar á föstum hring gegn núverandi vísindamötum.
• Eðlisfræðileg loftslagsáhætta fyrir eignir og þjónustu er greint frá gegnum sömu stjórnarháttarás og fjárhags- og rekstraráhætta.

Helstu heimildir

• IPCC, Climate Change 2023: Synthesis Report, Sixth Assessment Report, Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar, 2023.
• Nicholas Stern, The Economics of Climate Change: The Stern Review, Cambridge University Press, 2007, og tilheyrandi útgáfusíða Grantham Research Institute.
• Alþjóðabankinn, The Changing Wealth of Nations, World Bank Group, ýmsar útgáfur, um náttúruauðsreikningsskil yfir lönd.
• OECD, Measuring Natural Resources in the National Accounts: A Compilation Guide, OECD, um aðferðafræði náttúruauðsreikningsskila.
• Sameinuðu þjóðirnar, System of Environmental-Economic Accounting (SEEA), Hagstofa Sameinuðu þjóðanna (United Nations Statistics Division).
• UNFCCC, The Paris Agreement, Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, 2015.
• Mark H. Moore, Creating Public Value: Strategic Management in Government, Harvard University Press, 1995 — fyrir ramma stefnumótandi þríhyrningsins sem þetta viðfangsefni byggir á.

Tilvísanir

1. Climate change mitigation — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Climate_change_mitigation
2. Climate change adaptation — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Climate_change_adaptation
3. Intergenerational equity — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Intergenerational_equity
4. Natural capital — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_capital
5. Natural capital accounting — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_capital_accounting
6. Ecosystem services — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Ecosystem_service
7. Stern Review — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Stern_Review
8. Intergovernmental Panel on Climate Change — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Intergovernmental_Panel_on_Climate_Change
9. United Nations Framework Convention on Climate Change — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/United_Nations_Framework_Convention_on_Climate_Change
10. Paris Agreement — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Paris_Agreement
11. Social cost of carbon — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Social_cost_of_carbon
12. Loss and damage (climate change) — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Loss_and_damage_(climate_change)
13. AR6 Synthesis Report: Climate Change 2023 — Intergovernmental Panel on Climate Change — https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/
14. The Paris Agreement — United Nations Framework Convention on Climate Change — https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement
15. The Changing Wealth of Nations — World Bank — https://www.worldbank.org/en/publication/the-changing-wealth-of-nations
16. Measuring Natural Resources in the National Accounts: A Compilation Guide — OECD — https://www.oecd.org/en/publications/measuring-natural-resources-in-the-national-accounts_420c7c2a-en.html
17. System of Environmental-Economic Accounting (SEEA) — United Nations — https://seea.un.org/
18. The Economics of Climate Change: The Stern Review — Grantham Research Institute, London School of Economics — https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/publication/the-economics-of-climate-change-the-stern-review/