Kamusal Mallar, Değerli Mallar ve Değer Çoğulculuğu

Bu neden kamu değeri açısından önemlidir

Her bütçe turunda bir yerde bir komiteye, bir sel savunma projesini, bir yol genişletme projesini ve bir uyuşturucu tedavi hizmetini aynı tek puan üzerinden, genellikle bir fayda-maliyet oranıyla sıralayan ve en yüksek puanlı seçenekleri önce fonlamasını isteyen bir elektronik tablo verilir. Tablo yararlıdır ama bir kategori hatası gizler. Bir sel savunma projesi, hiçbir sakin için ödeme yapsa da yapmasa da tüm kasabayı korur; bir yol genişletme projesi çoğunlukla o yolu kullananlara yarar; bir uyuşturucu tedavi hizmeti kısmen, toplum iyileşmenin bağımlı kişinin erme isteği anındaki kendi tercihinden daha önemli olduğuna hükmettiği için fonlanır. Bunlar tek bir eğri üzerindeki üç nokta değildir — üç farklı mal türüdür, üç farklı muhakeme türüyle gerekçelendirilir ve onları tek bir sayıya indirgemek farkı çözmez. Yalnızca kararı sonradan savunmak zorunda kalacak insanlardan saklar.

Bu konu kamu yöneticilerine, seçilmiş liderlere ve sosyal sektör yöneticilerine gerçekte hangi durumda olduklarını bilmek için gereken sınıflandırmayı, ayrıca durumun tek bir ölçüte tümüyle direndiği daha rahatsız edici durumlar için değer çoğulculuğunun sözcük dağarcığını verir. Konu 1.3 — Piyasa Başarısızlığı ve Devlet Başarısızlığı (bkz. Konu 1.3 — Piyasa Başarısızlığı ve Devlet Başarısızlığı) piyasaların neden belirli malları yetersiz sağladığını ve ortak sağlamanın neden otomatik olarak çare olmadığını açıklar; bu konu bir seviye daha derine iner, hangi malın hangisi olduğuna ve çareyi yargılamak için kullanılan değerlerin neden tekil değil çoğul olduğuna. Sınıflandırmayı yanlış yapmak bir teknik ayrıntı değildir. Tıkanıklığa açık bir kulüp malını saf kamusal mal gibi ele alan bir konsey onu eksik fiyatlar ve bozulduğunu izler; değerli bir malı tamamen kişisel bir tercih olarak ele alan bir sağlık kurumu ona yeterince yatırım yapmaz; özgürlük ve güvenliği sabit bir kurla takas edilebilir, birbirine dönüştürülebilir saymış bir bakan, eninde sonunda kararı ne özgürlüğünü yitiren insanlara ne de güvenliğini yitiren insanlara açıklayamaz.

Temel kavramlar

Başlangıç noktası, iktisatçıların malları sınıflandırmak için kullandığı iki özelliğe — rekabetlilik ve dışlanabilirlik — dayanan iki-iki'lik bir matristir. Bir mal, birinin tüketimi başkası için kalanı azalttığında rekabetlidir: bir somun ekmek, bir hastane yatağı, bir trendeki koltuk. Bir mal, bir sağlayıcı ödememiş ya da yetkisi olmayan birinin tüketmesini fiilen durdurabildiğinde dışlanabilirdir: bariyerli bir paralı yol, ödeme duvarı olan bir abonelik kanalı. Bu iki özelliği çaprazlamak dört kategori üretir ve sınıflandırma, Amerikalı iktisatçı Paul Samuelson'ın çalışmasından gelir; 1954 tarihli saf kamusal mal formalizasyonu — tanım gereği dışlanamaz ve rekabetsiz — alanın kurucu ifadesi olmayı sürdürür.

Özel mal rekabetli ve dışlanabilirdir: ekmekten saç kesimine kadar sıradan piyasa malları, piyasaların genellikle fiyatlamaya ve tahsise elverişli olduğu şeyler. Bir kulüp malı dışlanabilir ama en azından bir kapasite sınırına kadar rekabetsizdir: üyelere özel bir yüzme havuzu, düşük yoğunluk saatlerinde paralı bir otoyol, bir abonelik veri tabanı. Sağlayıcılar erişim için ücret alabildiğinden, piyasanın yetersiz sağlaması gerçek bir kamusal maldakinden daha az sorundur, ama kulüp malları tıkanıklık başladığında rekabetli hâle gelir; bu nedenle kapasite yönetimi, fiyatlama kadar bir kamu değeri sorusudur. Bir ortak havuz kaynağı rekabetlidir ama kimseyi dışlamak zordur: bir kıyı balıkçılığı, bir akifer, ölçümsüz bir otlak, yoğun saatte kentsel yol alanı. Birinin kullanmasını durdurmak maliyetli ama başkaları için tüketmek kolay olduğundan, ortak havuz kaynakları ekolog Garrett Hardin'in "ortakların trajedisi" olarak popülerleştirdiği şeye maruzdur — bireysel olarak rasyonel ama toplu olarak yıkıcı kullanım. Siyasi iktisatçı Elinor Ostrom, bu sonucu yalnızca özelleştirmenin ya da devlet kontrolünün önleyebileceği varsayımına karşı, toplulukların tekrar tekrar kendi dayanıklı yönetişim kurumlarını — izleme, kademeli yaptırımlar ve yerel olarak uyarlanmış kurallar — tasarladığını ve ortak havuz kaynaklarını ikisi olmadan sürdürülebilir biçimde yönettiğini gösterdi. Son olarak, bir kamusal mal (iktisat) hem rekabetsiz hem dışlanamazdır: ulusal savunma, bir deniz feneri, bir salgın erken uyarı sistemi ya da hukukun üstünlüğü. Kimseden ücret almak pratik olarak mümkün olmadığından ve birinin faydası diğerininkini azaltmadığından, piyasalar bu malları sistematik olarak yetersiz sağlar; klasik "bedavacı sorunu" budur — herhangi bir birey için rasyonel strateji başkalarının ödemesine izin verip yine de tüketmektir, dolayısıyla kendi hâline bırakılırsa kimse tarafından yeterince üretilmez ya da sürdürülmez.

Bu matris yetersiz sağlamayı yalnızca ekonomik gerekçelerle açıklar. İkinci, ayrı bir kategori, bir malın özel olarak rekabetli ve dışlanabilir olduğu ve bir piyasanın ilke olarak sağlayabileceği durumlarda bile toplumların neden müdahale ettiğini açıklar: değerli mal. Alman-Amerikalı iktisatçı Richard Musgrave terimi 1957'de, toplumun insanların kendi ödeme isteklerinin üreteceğinden daha fazla tüketmesi gerektiğine hükmettiği mallar için, piyasa talebi değil fayda temelinde, ortaya attı — örnekleri arasında okul yemekleri ve kamu konutları vardı: ilköğretim, aşılama ve halk kütüphaneleri standart örneklerdir. Ayna görüntüsü "zararlı mal"dır: tütün, düzenlenmemiş kumar ya da eğlence amaçlı uyuşturucular gibi, toplumun insanların yalnızca tercihlerinin üreteceğinden daha az tüketmesi gerektiğine hükmettiği, yine olağan piyasa başarısızlığından bağımsız bir mal. Değerli ve zararlı mallar kavramsal olarak kamusal mallardan ayrıdır: bir aşı dışlanabilir ve tek bir doz düzeyinde rekabetlidir, dolayısıyla ekonomik gerekçeyle kamusal mal sınavını geçemez; ama bir hükümet yine de onu sübvanse edebilir ya da zorunlu kılabilir, çünkü aşılama bir yan etki olarak kamusal bir mal — sürü bağışıklığı — da üretir ve toplum, bireysel tercihlerin toplamını aşan malın değeri hakkında toplu bir yargıya varmıştır. Değerli malları saf kamusal mallardan farklı biçimde tartışmalı kılan da budur: bir deniz fenerini sübvanse etmek nadiren paternalizmle suçlanır, ama yüzme derslerini sübvanse etmek ya da şekerli içecekleri kısıtlamak her zaman devletin kendi yargısını yurttaşın kendi yargısının yerine koyduğu suçlamasını riske atar.

Bu konudaki en derin kavram mallarla değil onları tartmak için kullanılan değerlerle ilgilidir: değer çoğulculuğu. Filozof Isaiah Berlin, temel insani değerlerin — özgürlük, eşitlik, güvenlik, adalet, verimlilik — her birinin gerçekten geçerli olduğunu, sıklıkla çatıştığını ve bir karar vericinin iki fiyatı karşılaştıran bir alışverişçinin yaptığı gibi "doğru" ödünleşimi hesaplamasına izin verecek tek bir ortak para birimine indirgenemediğini savundu. Bir grup için daha fazla özgürlük başka bir grup için daha az güvenlik anlamına gelebilir; sonuçlarda daha fazla eşitlik üretimde verimliliğe mal olabilir; bir meşru kamusal malın daha fazlası yalnızca bir diğerinin pahasına gelebilir ve bunları tek bir eksene dönüştüren bir formül yoktur. Kamu değerinin tekil değil çoğul olması bu anlamdadır: tamamen farklı malların hepsi aynı para biriminde ifade edildiği için karşılaştırılabilir kılan bir piyasa fiyatının aksine, kamu değeri rutin olarak hiçbir ortak birimi olmayan şeyleri karşılaştırmayı gerektirir. Değer çoğulculuğu "her şey serbest" anlamına gelmez ya da ödünleşimlerin akla yatkın biçimde tartışılamayacağını söylemez — muhakemenin bir elektronik tabloya aritmetikmiş gibi sokulması yerine, tartışma ve meşru süreç yoluyla açıkta yapılması gerektiği anlamına gelir.

İyi uygulamalar

1. Aracı seçmeden önce malı sınıflandırın. Bir hizmeti sağlamaya, sübvanse etmeye, düzenlemeye ya da yalnızca fiyatlamaya karar vermeden önce, rekabetlilik/dışlanabilirlik matrisinde nerede durduğunu belirleyin — bir kulüp malı için doğru araç (fiyatlama artı kapasite yönetimi) bir ortak havuz kaynağı (yönetişim artı izleme) veya bir kamusal mal (doğrudan sağlama ya da garantili fonlama) için nadiren doğru araçtır.
2. Ekonomik soruyu değer sorusundan ayırın. "Piyasa bunu yetersiz sağlar mı?" (bir piyasa başarısızlığı sorusu, bkz. Konu 1.3 — Piyasa Başarısızlığı ve Devlet Başarısızlığı) ve "burada bireysel tercihi geçersiz kılmalı mıyız?" (bir değerli mal sorusu) iki ayrı soru olarak sorun, çünkü gerekçe, gereken kanıt ve tepki riski ikisi arasında keskin biçimde farklıdır.
3. Gerilimdeki değerleri açıkça adlandırın. Bir karar özgürlüğü güvenliğe ya da eşitliği verimliliğe karşı koyduğunda, ikisini tek bir ağırlıklı puana katmak yerine bunu iş gerekçesinde söyleyin; ödünleşimi göremeyen bir okuyucu, karar vericiyi nasıl verildiği konusunda sorumlu tutamaz.
4. Her değerli mal müdahalesinin gerekçesini belirtin. "İnsanlar daha iyi durumda olacak" tek başına yeterli değildir; gerekçenin dışsallıklar (sürü bağışıklığı), bilgi asimetrisi (insanlar uzun vadeli zararı hafife alır), kuşaklar arası etkiler (çocuklar kendi eksik eğitimlerine rıza gösteremez) ya da insan gelişimi üzerine doğrudan toplu bir yargı olup olmadığı konusunda belirli olun — her biri farklı bir ispat yükü taşır.
5. Kulüp mallarındaki tıkanıklık eşiklerini izleyin. Bir kulüp malı olmayana kadar bir kamusal mal gibi davranır; tıkanıklık rekabetsiz bir faydayı rekabetli, bozulmuş bir faydaya çevirmeden önce kullanımı kapasiteye karşı izleyin ve fiyatlamayı, ayırmayı ya da yatırımı ayarlayın.
6. Yalnızca iki seçenek olduğunu varsaymak yerine ortak havuz yönetişimi tasarlayın. Özelleştirme ve devlet kontrolü, ortakların trajedisini önlemenin tek yolları değildir; özellikle kaynak yerel olduğunda ve kullanıcıları belirlenebilir olduğunda, Elinor Ostrom'un belgelediği türden izleme, kademeli yaptırımlar ve kullanıcılarca tasarlanan kuralları düşünün.
7. Değerli ve zararlı mal sınıflandırmalarını periyodik olarak yeniden gözden geçirin. Toplumsal uzlaşma kayar — kumara, kenevire ve hatta şekere yönelik tutumlar bir kuşak içinde değişti — dolayısıyla sınıflandırmayı kalıcı bir uzlaşma değil, bir gözden geçirme döngüsü olan canlı bir politika sorusu olarak ele alın.
8. Tek bir puanın yanıltacağı yerde çok ölçütlü yöntemler kullanın. Değerlerin gerçekten ortak ölçüsü olmadığında, tartışmalı bir takas oranları kümesini sessizce gömen ortak paydalı bir puanı zorlamak yerine, her değeri kendi sütununda görünür tutan yapılandırılmış çok ölçütlü karar çerçeveleri kullanın.
9. Azaltılamaz değer çatışmalarını analiste değil yetkilendirme ortamına yönlendirin. Teknik bir ekip özgürlük ve güvenlik arasındaki bir ödünleşimi bilgilendirebilir; tek başına çözmesi nadiren ona bırakılmalıdır, çünkü o çözüm analitik olduğu kadar bir meşruiyet sorusudur (bkz. Konu 1.2 — Stratejik Üçgen: Meşruiyet, Değer ve Kapasite).
10. Kamusal malı, kamunun istediği maldan ayırın. Popülerlik ölçüt değildir; iyi ziyaret edilen bir festival bu nedenle kamusal mal değildir ve sevilmeyen bir hastalık gözetim sistemi, bir hükümetin fonladığı en saf kamusal mallardan biri olabilir.

Ekibinizle tartışılacak sorular

Hizmetlerimizden hangileri gerçekten dışlanamaz ve rekabetsizdir, hangilerini alışkanlıktan kamusal mal olarak ele alıyoruz? Dahili olarak "kamusal mal" diye tanımlanan birçok hizmet, incelendiğinde yönetilmeyen tıkanıklığı olan kulüp malları ya da hiçbir yönetişimi olmayan ortak havuz kaynaklarıdır. En büyük beş hizmetinizi rekabetlilik/dışlanabilirlik matrisine karşı gözden geçirin ve her birinin nerede durduğu konusunda dürüst olun. Yanıt, doğru düzeltmenin neye benzediğini değiştirir: tıkanık bir kulüp malı daha büyük bir sübvansiyona değil fiyatlamaya ya da kapasite yatırımına ihtiyaç duyar. Kategoriyi yanlış yapmak para israf eder ve altta yatan sorunu çözmez.

Gerçekte bir değer ödünleşimi olan bir karar için nerede tek bir fayda-maliyet puanı kullanıyoruz? Kuruluşunuzun son üç tartışmalı bütçe kararına bakın ve öneri belgesinin altta yatan değer çatışmasını gösterip göstermediğini ya da onu tek bir bileşik sayının içine gizleyip gizlemediğini sorun. Bir fayda-maliyet oranı, gerçek bir özgürlük-güvenlik ya da eşitlik-verimlilik argümanının yapması gereken işi yapıyorsa, bunu bir sonraki tartışmalı karar gelmeden şimdi adlandırmaya değer. Maliyet-fayda analizi (bkz. Konu 2.2 — Sosyal Fayda-Maliyet ve Maliyet-Etkililik Analizi) birçok karar için meşru bir araçtır ama hepsi için evrensel bir çözücü değildir. Portföyünüz için sınırlarının nerede olduğuna ekip olarak karar verin.

Yürüttüğümüz her değerli mal müdahalesinin gerekçemiz nedir ve kimin tercihini geçersiz kılıyoruz? Davranışı saf bir piyasa başarısızlığı argümanının haklı çıkaracağının ötesinde yönlendiren, sübvanse eden ya da kısıtlayan her program için belirli nedeni söyleyebilin — dışsallık, bilgi açığı, gelecekteki benliklerin ya da çocukların korunması ya da gelişim üzerine toplu bir yargı. Ekip nedeni temiz biçimde ifade edemiyorsa, program incelenmemiş paternalizm suçlamasına açıktır ve henüz kimse suçlamayı dile getirmiş olsun olmasın muhtemelen gözden geçirmeyi hak eder.

Ortak havuz kaynaklarımızdan herhangi biri ortakların trajedisi riski altında mı ve onlar için yönetişimimiz var mı? Kuruluşunuzun sorumlu olduğu paylaşılan, tüketilebilir herhangi bir kaynağı belirleyin — yol alanı, bir balıkçılık, bir akifer, hatta açık veri ya da denetlenmeyen kamusal alan gibi paylaşılan dijital bir ortak — ve gerçek bir yönetişimi olup olmadığını (izleme, uygulanabilir kurallar, geri bildirim döngüsü) ya da kendi kendine bakacağı varsayılıp varsayılmadığını kontrol edin. Ostrom'un araştırması, dayanıklı yerel yönetişimin özelleştirme ya da ağır devlet kontrolünden çok daha az bir şeyle ulaşılabilir olduğunu öne sürer; kuruluşunuzun bu yönetişimi gerçekten inşa edip etmediğini ya da yalnızca soruyu savuşturup savuşturmadığını tartışın.

Temel değerlerimiz çatıştığında, bu çatışmayı analizin içinde sessizce çözmek yerine işimizi yetkilendiren insanlara nasıl görünür kılıyoruz? Kamu değeri, analiz kadar meşruiyet ve desteğe de bağlıdır (bkz. Konu 1.2 — Stratejik Üçgen: Meşruiyet, Değer ve Kapasite). Özgürlük, eşitlik, verimlilik ya da güvenliğin gerçekten farklı yönlere çektiği yakın tarihli bir kararı ve yönetim organınıza ya da yetkilendirme ortamınıza tartması için gerçek ödünleşimin verilip verilmediğini ya da onlara, ödünleşimi söylemeden onlar adına çoktan yapmış bir sonucun sunulup sunulmadığını tartışın.

Toplumsal uzlaşma kaydıkça değerli ve zararlı mal sınıflandırmalarını nasıl yeniden gözden geçiriyoruz ve bu gözden geçirmeyi kim yürütüyor? On yıl önce çözülmüş sınıflandırmalar — kumar, eğlence amaçlı uyuşturucular, ekran süresi ya da beslenme etrafında — artık güncel kanıtlara ya da kamuoyu tutumlarına uymayabilir. Bu sınıflandırmaları periyodik olarak yeniden açmaktan kimin sorumlu olduğunu, hangi döngüde ve hangi kanıt eşiğiyle kararlaştırın; böylece kuruluş artık geçerli olmayan nedenlerle benimsediği bir konumu savunurken yakalanmaz.

Uygulamada: bir kamu değeri örneği

Kurgusal bir kıyı kasabası olan Port Avon, sınıflandırmanın tek bir meclisin portföyünde nasıl işlediğini gösterir. Liman idaresi yüzeyde benzer görünen — "su kıyısındaki varlıklar" — ama dört farklı mal türü gibi davranan dört şeyi yönetir; mali işler müdürü, yeni bir strateji başkanı gelip ekipten önce her birini yeniden sınıflandırmasını isteyene kadar birkaç yıl boyunca dördünü de aynı fayda-maliyet tablosunda sıralamıştı.

Limanın 40 bağlama yeri, genel vergilendirmeyle fonlanan, talebin çok altında fiyatlanan ve kalıcı bir bekleme listesi olan bir kamusal olanak olarak ele alınıyordu. Yeniden sınıflandırıldığında bunlar ders kitabı niteliğinde bir kulüp malıydı: dışlanabilir (bir bağlama yeri atanabilir ya da geri tutulabilir) ve yalnızca 40 bağlama yeri sınırına kadar rekabetsiz. Düzeltme daha büyük bir sübvansiyon değil, bağlama yerlerinin bir kısmı için bekleme listesi açık artırması ve ılımlı bir ücret artışıydı; bu, birikmiş talebi eritti ve genel bütçenin hiç karşılamadığı bakımı fonladı. Kıyıdaki midye yatakları bir ortak havuz kaynağıydı: herhangi bir tekne dip taraması yapabilirdi ve av üç sezondur düşüyordu, ortakların trajedisinin ağır çekim bir hâli. Yatakları kapatmak ya da özel hakları tek bir işletmeciye açık artırmayla satmak yerine, meclis onları fiilen kullanan bir düzine yerel tekneyi topladı ve başka yerlerde balıkçılıkta Ostrom'un belgelediği aynı mantığa dayanarak, aşırı avlanma için kademeli cezaları olan, meclis tarafından değil balıkçıların kendi derneği tarafından uygulanan öz-izlemeli bir kota üzerinde anlaştı. Kasabanın fırtına dalgası erken uyarı siren sistemi gerçek bir kamusal maldı: dışlanamaz (hanesi liman harcını ödemiş olsa da olmasa da her sakin duyar) ve rekabetsiz (bir hanenin uyarısı bir diğerininkini azaltmaz). Kronik olarak yetersiz fonlanmıştı, çünkü hiçbir hanenin ödeme isteği onun gerçek toplu değerini yansıtmıyordu ve strateji ekibinin ana önerisi onu merkezî olarak fonlamak ve maliyetini bireysel mülklere atfetmeye çalışmayı tamamen bırakmaktı. Son olarak, sübvanse edilen çocuk yüzme dersi programı bir değerli maldı: yüzme dersleri rekabetli ve dışlanabilirdir, dolayısıyla bir piyasa sağlayabilir, ama meclis düşük gelirli ailelerde temel bir boğulma önleme becerisinin yetersiz sağlanmasının, özellikle kasabanın gelgit akıntıları göz önüne alındığında, olağan ödeme isteğini geçersiz kılmaya değer bir zarar olduğuna hükmetti. Strateji ekibi gerekçeyi açıkça belgeledi — çocuk güvenliği ve acil servis maliyetleriyle ilgili bir dışsallık argümanı, yalnızca "yüzme sağlığa iyi geliyor" değil — böylece sübvansiyon belirsiz bir esenlik atfıyla değil gerçek değerleri üzerinden savunulabilirdi.

Alıştırmanın amacı, yeniden sınıflandırmadan önce herhangi bir aracın yanlış olduğu değil, bir fiyatlama sorununu, bir ortak kaynak yönetişimi sorununu, bir kronik yetersiz fonlama sorununu ve bir paternalizm gerekçelendirme sorununu tek bir fayda-maliyet tablosunda sıralamanın, her durumda hangi kolun gerçekten çekilmesi gerektiğini gizlemiş olmasıydı.

Dört sektör bakışı

Yerel yönetim

Yerel yönetimler, günlük kulüp mallarının ve ortak havuz kaynaklarının en büyük payını taşır: otoparklar, bostanlar, spor merkezleri, yerel balıkçılıklar, paylaşılan yeşil alan ve yol kapasitesi, ulusal bir bakanlığın sokak düzeyinde nadiren yönetmek zorunda kaldığı tıkanıklık ve tükenme riskinin klasik örnekleridir. Bu düzeydeki pratik beceri, soyut sınıflandırmadan çok operasyoneldir: kulüp malları için fiyatlama ve kapasite yönetimi ve ortak havuz kaynakları için tıkanıklık ya da tükenme siyasi olarak görünür olmadan önce uygulanabilir yerel kurallar tasarlamak.

Merkezi yönetim

Merkezi yönetimler büyük ölçekli kamusal malların — savunma, parasal ve finansal istikrar, hastalık gözetimi, adalet sistemi — ve zorunlu eğitim ile bağışıklama programları gibi ulusal olarak sunulan değerli malların birincil fon sağlayıcılarıdır. Buradaki ayırt edici zorluk ölçek ve evrenselliktir: ulusal bir değerli mal programı, yerel bir pilotun hiç yapmak zorunda olmadığı kadar çeşitli bir nüfusa, özgürlük ve paternalizm hakkında daha fazla gerçekten rekabet eden değer iddiasıyla kendini gerekçelendirmelidir.

Sosyal sektör ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar

Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve sivil toplum kuruluşları (STK) sıklıkla değerli malların — okuryazarlık programları, bağımlılık iyileşmesi, anne sağlığı erişimi — teslim koludur ve bunlar için emretme ya da vergilendirme yönündeki devletin zorlayıcı otoritesi yoktur. Bir değerli malı teşvik etme ya da bir zararlı malı caydırma meşruiyetleri hukuka değil misyona, güvene ve gönüllü ilişkiye dayanır; bu da değer çoğulculuğu sorununun bir ikna ve rıza sorunu olarak ortaya çıktığı anlamına gelir: yararlananlar için neyin iyi olduğuna kendi karar verdiği şey üzerine çok zorlayan bir hayır kurumu, bir devlet kurumuyla aynı paternalizm eleştirisini, arkasına yaslanabileceği demokratik yetki olmadan riske atar.

Çok taraflı ve uluslararası

Uluslararası düzeyde en büyük kamusal malların çoğu gerçekten küreseldir — iklim istikrarı, salgına hazırlık, istikrarlı bir uluslararası finansal sistem, açık ve işleyen bir internet — ve hiçbir tek devlet yararın dışında tutulamaz ya da payını ödemeye zorlanamaz; bu da bireyler arasında değil uluslar arasında bedavacılık üretir. Çok taraflı kuruluşlar büyük ölçüde bu koordinasyon sorununu çözmek için vardır; piyasa ve ulusal teşviklerin tek başına malı yetersiz sağlayacağı yerde yük paylaşımı düzenlemeleri müzakere ederler; iklim vakası özellikle şu konuda daha fazla geliştirilir: Konu 4.3 — İklim, Sürdürülebilirlik ve Çevresel Kamu Değeri.

Sık görülen başarısızlık biçimleri

• Sahte ortak ölçülebilirlik. Her kararı, altta yatan değerler gerçekten ortak ölçüsüzken bile tek bir parasallaştırılmış ya da ağırlıklı puandan geçirmek, gerçek tartışmayı gizleyen ve birisi — örneğin kurtarılan bir hayat ile inşa edilen bir mil yol arasında — hangi takas oranının varsayıldığını sorduğunda çöken yanıltıcı kesinlikte bir sayı üretir.
• Bir kulüp malını saf kamusal mal gibi ele almak. Tıkanıklığa açık bir varlığı "kamusal hissettirdiği" için eksik fiyatlamak, kapasiteyi fonlaması gereken gelir hiç toplanmadığından aşırı kullanıma, bekleme listelerine ve bakım birikimine yol açar.
• İncelenmemiş değerli mal paternalizmi. Bir malı belirli, açıkça belirtilmiş bir gerekçe olmadan sübvanse etmek ya da kısıtlamak, bir kuruluşun yurttaşların kendi tercihlerinin yerine kendi tercihlerini koyduğu suçlamasını davet eder — ve hak eder; tepki çoğu zaman gerekçesi gayet iyi olan ama onu hiç yazmamış programlara en sert biçimde düşer.
• Çöküşe kadar ortakları ihmal. Paylaşılan, tüketilebilir bir kaynağa, izleme ya da uygulanabilir kurallar olmadan, balıkçılık, akifer ya da paylaşılan dijital kaynak görünür biçimde bozulana ve yalnızca ağır müdahale kalana kadar kendi kendine bakacakmış gibi davranmak.
• Değerli mal boşluğunu ele almadan zararlı mal yasakları. Bir zararlı malı (örneğin bağımlılık yapıcı bir maddeyi) yasaklarken talebi azaltacak değerli malı (örneğin tedavi kapasitesini) genişletmek için hiçbir şey yapmamak, davranışı azaltmak yerine güvenilir biçimde yeraltına iter.
• Sessiz değer ikamesi. Bir değerin tüm portföy boyunca sessizce bir diğerinin yerini almasına izin vermek — örneğin "verimliliği" "kamu değerinin" tamamıymış gibi ele almak — eşitlik ya da meşruiyet kaygıları rutin bir ödünleşim yerine bir kriz olarak yeniden ortaya çıkana kadar.

Olgunluk modeli

Kontrol listesi

• Her büyük hizmet rekabetlilik/dışlanabilirlik matrisine yerleştirilmiş, sınıflandırma belgelenmiştir.
• Kulüp mallarının, tıkanıklık bir bekleme listesine dönüşmeden önce ona yanıt veren bir fiyatlama veya kapasite yönetimi planı vardır.
• Ortak havuz kaynaklarının kendi kendini düzenleme varsayımı değil, belirlenmiş izleme ve uygulanabilir kuralları vardır.
• Her değerli mal sübvansiyonunun ya da zararlı mal kısıtlamasının "insanlar için iyi" ifadesinden ayrı yazılı bir gerekçesi vardır.
• Değerli ve zararlı mal sınıflandırmaları, adı belli bir sahibi olan bir gözden geçirme döngüsündedir.
• İş gerekçeleri ve kurul belgeleri yalnızca bileşik bir puan sunmak yerine değer çatışmalarını açıkça adlandırır.
• Çok ölçütlü veya yapılandırılmış nitel yöntemler, zorunlu parasallaştırmaya bir alternatif olarak mevcuttur.
• Gerçekten çoğul değer ödünleşimleri yalnızca analistlerce çözülmek yerine yetkilendirme ortamına yönlendirilir.
• Kamusal mal fonlaması, sistematik olarak yetersiz fonlamaya yol açacağı yerde bireysel ödeme isteğine bağlı kılınmaz.
• Sınır ötesi veya yargı alanları arası kamusal malların bedavacılığı azaltmak için belirlenmiş bir koordinasyon mekanizması vardır.

Temel kaynaklar

• Paul A. Samuelson, "The Pure Theory of Public Expenditure", The Review of Economics and Statistics, 1954 — kamusal malın kurucu formalizasyonu.
• Richard A. Musgrave, The Theory of Public Finance, McGraw-Hill, 1959 ve onun değerli mal kavramını 1957'deki daha önceki tanıtımı.
• Elinor Ostrom, Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action, Cambridge University Press, 1990.
• Isaiah Berlin, "Two Concepts of Liberty" (1958) ve değer çoğulculuğunu geliştiren sonraki denemeler.
• Mark H. Moore, Creating Public Value: Strategic Management in Government, Harvard University Press, 1995 — bu konunun üzerine inşa ettiği stratejik üçgen çerçevesi için.
• Küresel kamusal mallar üzerine OECD ve Dünya Bankası yayınları, aşağıda tam olarak listelenmiştir.

Kaynakça

1. Public good (economics) — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Public_good_(economics)
2. Club good — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Club_good
3. Common-pool resource — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Common-pool_resource
4. Merit good — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Merit_good
5. Demerit good — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Demerit_good
6. Value pluralism — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Value_pluralism
7. Isaiah Berlin — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Isaiah_Berlin
8. Paul Samuelson — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Samuelson
9. Richard Musgrave (economist) — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Musgrave_(economist)
10. Tragedy of the commons — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Tragedy_of_the_commons
11. Elinor Ostrom — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Elinor_Ostrom
12. Free-rider problem — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Free-rider_problem
13. Development co-operation and the provision of global public goods — OECD — https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/05/development-co-operation-and-the-provision-of-global-public-goods_e28bebd8/aff8cba9-en.pdf
14. International Cooperation and Global Public Goods — World Bank — https://www.worldbank.org/en/programs/knowledge-for-change/brief/Int-Coop-Global-Goods